Niniejsza zakładka dotyczy wybranych ustaleń raportu Najwyższej Izby Kontroli dotyczącego finansowania kościołów i innych związków wyznaniowych oraz pytań skierowanych następnie przez Kościół Naturalny do właściwych instytucji publicznych. Sam raport obejmuje bardzo szeroki zakres zagadnień i opisuje wiele różnych obszarów finansowania ze środków publicznych, natomiast w tej zakładce skupiamy się wyłącznie na tych fragmentach, które odnoszą się do Funduszu Kościelnego, zgłaszania osób duchownych do ubezpieczeń oraz możliwości weryfikacji takich zgłoszeń przez organy państwowe.
Powodem tego zawężenia jest to, że właśnie ten problem był już wcześniej opisywany przez Kościół Naturalny w odrębnej sprawie dotyczącej funkcjonowania systemu ZUS i praktycznych trudności związanych z rozliczaniem osób duchownych.
https://kosciolnaturalny.pl/zwiazane-rece-kosciola-naturalnego-w-systemie-zus/
https://kosciolnaturalny.pl/tajemnicze-6-milionow-zlotych-z-funduszu-koscielnego/
Z tego względu spośród wielu ustaleń NIK szczególne znaczenie mają dla nas te, w których wskazano, że MSWiA — mimo roli dysponenta Funduszu Kościelnego — nie posiadało narzędzi do nadzoru i kontroli prawidłowości zgłoszeń osób duchownych, a ZUS również działał przy ograniczonych możliwościach weryfikacji, czy osoba zgłoszona jako duchowna rzeczywiście miała taki status. NIK odnotowała też, że taki stan może tworzyć przestrzeń do nadużyć przy finansowaniu składek z Funduszu Kościelnego przez osoby nieuprawnione.
W tej zakładce publikujemy więc najpierw fragment raportu NIK dotyczący właśnie tego obszaru, a następnie link do pełnej treści raportu. W dalszej części zamieszczamy pakiet trzech pism skierowanych przez Kościół Naturalny do MSWiA, ZUS oraz Prezesa Rady Ministrów. Celem tej korespondencji jest ustalenie, czy po ujawnieniu przez NIK opisanych nieprawidłowości i luk systemowych wdrożono jakiekolwiek środki naprawcze, organizacyjne, kontrolne lub legislacyjne.
Strona pokazuje więc nie tylko sam problem opisany przez państwowy organ kontroli, ale także dalszy krok podjęty przez Kościół Naturalny: próbę ustalenia, czy po tych ustaleniach nastąpiła realna reakcja instytucji publicznych. W tym sensie publikowana dokumentacja łączy dwa elementy — oficjalne ustalenia kontroli państwowej oraz formalne pytania o to, czy po ich ujawnieniu rozpoczęto jakąkolwiek naprawę systemu.
DOKUMENT NUMER 1:
FRAGMENT RAPORT NAJWYŻSZEJ IZBY KONTROLI
1️⃣ FRAGMENT RAPORT NIK KAP P24095 Nr ewid. 172025P24095KAP
📅 Warszawa, maj 2025 r.
Czego dotyczy dokument
Załączony dokument zawiera fragment informacji o wynikach kontroli Najwyższej Izby Kontroli dotyczącej finansowania kościołów i innych związków wyznaniowych ze środków publicznych, w szczególności w zakresie opłacania składek na ubezpieczenia społeczne duchownych z Funduszu Kościelnego.
Cel dokumentu
Celem przywołania fragmentu raportu NIK jest przedstawienie ustaleń państwowej instytucji kontrolnej dotyczących sposobu funkcjonowania systemu zgłaszania duchownych do ubezpieczeń społecznych oraz mechanizmów nadzoru nad finansowaniem tych składek ze środków publicznych.
Wnioski / żądania
Najwyższa Izba Kontroli wskazała potrzebę wprowadzenia zmian legislacyjnych oraz narzędzi umożliwiających skuteczną weryfikację statusu osób zgłaszanych do ubezpieczenia jako duchowni, w szczególności w sytuacji gdy składki finansowane są z Funduszu Kościelnego.
Element kluczowy
Z ustaleń kontroli wynika, że zarówno Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, jak i Zakład Ubezpieczeń Społecznych posiadały ograniczone możliwości weryfikacji, czy osoba zgłoszona do ubezpieczenia jako duchowny faktycznie posiada taki status.
W raporcie wskazano, że w systemie nie funkcjonowało rozwiązanie pozwalające sprawdzić rzeczywisty status duchownego, co może tworzyć przestrzeń do nadużyć związanych z finansowaniem składek z Funduszu Kościelnego
Konsekwencje dla Kościoła Naturalnego
Ustalenia kontroli Najwyższej Izby Kontroli potwierdzają, że w obowiązującym systemie prawnym kościoły i związki wyznaniowe nie posiadają narzędzi pozwalających na weryfikację zgłoszeń dokonywanych w systemie ubezpieczeń społecznych przez osoby występujące jako duchowni.
UWAGI:
Kwestia ta pozostaje również istotna w kontekście sprawy opisanej w artykule „Tajemnicze 6 milionów złotych z Funduszu Kościelnego”
https://kosciolnaturalny.pl/tajemnicze-6-milionow-zlotych-z-funduszu-koscielnego/
https://kosciolnaturalny.pl/zwiazane-rece-kosciola-naturalnego-w-systemie-zus/
Pełen raport NIK: P/24/095; Nr ewid. 17/2025/P/24/095/KAP, dostępny na: https://www.nik.gov.pl/kontrole/P/24/095/KAP/
CIĄG KORESPONDENCJI NUMER 1:
WNIOSKI Kościoła Naturalnego o udostępnienie informacji publicznej
1️⃣ wniosek do MSWiA
📅 14.03.2026r.
2️⃣ wniosek do ZUS
📅 14.03.2026r.
3️⃣ wniosek do Prezesa Rady Ministrów
📅 14.03.2026r.
Czego dotyczy dokument
Pakiet trzech pism dotyczy jednego wspólnego pytania: czy po ustaleniach Najwyższej Izby Kontroli dotyczących Funduszu Kościelnego, zgłaszania osób duchownych do ubezpieczeń oraz ograniczonych możliwości weryfikacji takich zgłoszeń przez organy państwowe wdrożono jakiekolwiek działania naprawcze. Korespondencja została skierowana do trzech instytucji, ponieważ każda z nich odpowiada za inny element tego systemu: MSWiA jako dysponent Funduszu Kościelnego i organ prowadzący rejestr kościołów i innych związków wyznaniowych, ZUS jako instytucja prowadząca praktykę zgłoszeń, kontroli i postępowań, oraz Prezes Rady Ministrów jako organ właściwy z punktu widzenia ewentualnych działań systemowych i legislacyjnych
Cel dokumentu
Celem tego zestawu pism jest ustalenie, czy po ujawnieniu przez NIK nieprawidłowości i luk systemowych podjęto realne działania prowadzące do naprawy systemu. Chodziło nie tylko o uzyskanie ogólnej deklaracji, ale o sprawdzenie, czy po raporcie przygotowano jakiekolwiek zmiany ustawowe, procedury, wytyczne, narzędzia weryfikacyjne, działania kontrolne, analizy lub uzgodnienia między instytucjami. Korespondencja ma więc charakter sprawdzający i dokumentujący: jej celem jest ustalenie, czy ustalenia państwowego organu kontroli wywołały dalszą reakcję po stronie organów publicznych.
Wnioski / żądania
We wszystkich trzech pismach zwrócono się o udostępnienie informacji publicznej dotyczącej działań podjętych po ustaleniach NIK. Zakres pytań obejmuje w szczególności to, czy wdrożono jakiekolwiek środki naprawcze, czy prowadzono prace legislacyjne lub organizacyjne, czy przygotowano projekty zmian, analizy, notatki, opinie, narady lub uzgodnienia, czy wdrożono nowe rozwiązania weryfikacyjne oraz czy istnieją dokumenty potwierdzające te działania. W piśmie do ZUS pytania koncentrują się bardziej na praktyce kontroli, postępowań i decyzji, w piśmie do MSWiA — na działaniach dysponenta Funduszu Kościelnego i zmianach dotyczących rejestru oraz mechanizmów weryfikacji, a w piśmie do Prezesa Rady Ministrów — na ewentualnych działaniach koordynacyjnych i legislacyjnych po stronie rządu. We wszystkich trzech wnioskach zażądano również odpowiedzi odrębnie do każdego punktu oraz wskazania wprost, jeśli dane działania nie zostały podjęte.
Element kluczowy
Najważniejsze dla zrozumienia tego ciągu korespondencji jest to, że wszystkie trzy pisma mają wspólny sens i nie są trzema odrębnymi sprawami. Stanowią jeden pakiet pytań skierowanych do różnych instytucji w związku z tym samym problemem ujawnionym w raporcie NIK. Kościół Naturalny nie pyta tu o samą treść ustaleń kontrolnych, lecz o ich następstwa: czy po stwierdzeniu braku skutecznych narzędzi nadzoru, ograniczonych możliwości weryfikacji statusu osób duchownych oraz ryzyka finansowania składek osób nieuprawnionych z Funduszu Kościelnego podjęto jakąkolwiek naprawę systemu. Istotne jest również to, że pisma nie ograniczają się do pytań ogólnych, lecz zmierzają do uzyskania konkretnych informacji o działaniach, dokumentach i czynnościach następczych po raporcie NIK.
Konsekwencje dla Kościoła Naturalnego
Dla Kościoła Naturalnego korespondencja ta ma znaczenie informacyjne, dowodowe i porządkujące. Pokazuje, że po ujawnieniu przez NIK problemów systemowych wspólnota nie poprzestała na przywołaniu samego raportu, lecz skierowała do właściwych organów formalne pytania o to, czy po stwierdzeniu nieprawidłowości wdrożono realne środki naprawcze. Dokumentacja ta ma więc służyć ustaleniu, czy opisane w raporcie NIK problemy pozostały jedynie odnotowane, czy też stały się podstawą działań naprawczych po stronie instytucji publicznych.
UWAGI:
Kwestia ta pozostaje również istotna w kontekście sprawy opisanej w artykule „Tajemnicze 6 milionów złotych z Funduszu Kościelnego”
https://kosciolnaturalny.pl/tajemnicze-6-milionow-zlotych-z-funduszu-koscielnego/
https://kosciolnaturalny.pl/zwiazane-rece-kosciola-naturalnego-w-systemie-zus/
– Podsumowanie sprawy –
Na dzień publikacji tej zakładki Kościół Naturalny nie otrzymał jeszcze informacji zwrotnej od adresatów wskazanych pism.
Wnioski zostały skierowane w trybie dostępu do informacji publicznej, urzędy co do zasady mają 14 dni na udzielenie odpowiedzi. Na obecnym etapie sprawa pozostaje więc w toku, a Kościół Naturalny oczekuje na stanowiska właściwych instytucji.