I. Czym jest Deklaracja Praw Ludności Rdzennej (UNDRIP)
Pełna nazwa:
United Nations Declaration on the Rights of Indigenous Peoples (UNDRIP) – Deklaracja Narodów Zjednoczonych w sprawie Praw Ludności Rdzennej.
Przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w dniu 13 września 2007 r. (rezolucja A/RES/61/295).
To nie jest traktat międzynarodowy, lecz deklaracja ONZ – czyli akt prawa miękkiego (soft law).
Nie wymaga ratyfikacji, ale wyraża globalny standard, który państwa członkowskie ONZ moralnie i politycznie zobowiązują się respektować.
Polska głosowała za jej przyjęciem – nie zgłosiła sprzeciwu ani zastrzeżeń, więc uznała jej treść jako obowiązujący standard ONZ, chociaż nie jako ratyfikowany traktat.
II. Czy Deklaracja jest formalnie obowiązująca w Polsce?
Nie została ratyfikowana w sensie art. 89 Konstytucji RP,
więc nie ma mocy ustawy ratyfikującej.
Ale jej postanowienia obowiązują pośrednio, ponieważ:
1️⃣ Polska jest członkiem ONZ i uznała rezolucję Zgromadzenia Ogólnego (a zgodnie z art. 25 Karty Narodów Zjednoczonych państwa członkowskie mają obowiązek „przyjmować i wykonywać decyzje Organizacji”).
2️⃣ Polska ratyfikowała inne konwencje, które zawierają tożsame zasady, zwłaszcza:
Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych (1966),
Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych (1966),
Konwencję UNESCO z 2005 r. o ochronie i promowaniu różnorodności form wyrazu kulturowego (Dz.U. 2007 nr 215 poz. 1585),
Konwencję o ochronie niematerialnego dziedzictwa kulturowego (UNESCO 2003, Dz.U. 2011 nr 172 poz. 1018),
Konwencję Rady Europy o Ochronie Mniejszości Narodowych (Dz.U. 2002 nr 22 poz. 209),
oraz przyjęła zobowiązania wynikające z Agendy 2030 ONZ i Deklaracji Wiedeńskiej z 1993 r. o Prawach Człowieka.
Zatem mimo że UNDRIP formalnie nie jest ratyfikowana,
jej duch i zasady są już implementowane przez Polskę poprzez ratyfikowane konwencje.
III. W jaki sposób UNDRIP działa w polskim porządku prawnym
W praktyce:
nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego,
ale może być przywoływana jako źródło wykładni Konstytucji RP (art. 30, 32, 35 – godność, równość, prawa mniejszości).
sądy administracyjne i konstytucyjne mogą używać UNDRIP jako interpretacji zgodnej z międzynarodowymi standardami ONZ.
organizacje religijne, kulturowe i duchowe, jak Kościół Naturalny, mogą powoływać się na UNDRIP, gdy bronią prawa do duchowej tożsamości, ziemi, języka, tradycji i samostanowienia wspólnoty.
IV. Dokumenty, przez które Polska uznała zasady UNDRIP
Zakres ochrony Dokument, który implementuje zasady UNDRIP Status w Polsce
Godność i tożsamość kulturowa Powszechna Deklaracja Praw Człowieka (1948) uznana
Samostanowienie ludów MPPOiP, art. 1 ratyfikowany
Prawo do ziemi i zasobów Europejska Karta Społeczna (art. 11–13, 16) ratyfikowana
Prawo do języka i kultury Konwencja UNESCO 2003 i 2005 ratyfikowane
Zakaz dyskryminacji ludów duchowych Konwencja Ramowa RE o ochronie mniejszości (1995) ratyfikowana
Prawo do duchowości i religii EKPCz art. 9; MPPOiP art. 18 ratyfikowane
Uznanie ludności rdzennych i tradycyjnych społeczności duchowych Agenda 2030 ONZ, Cel 16 i 10 przyjęta przez Polskę
V. Wniosek normatywny
Polska – poprzez członkostwo w ONZ, Radzie Europy i UNESCO – uznała i wprowadziła zasady Deklaracji Praw Ludności Rdzennej (UNDRIP) w sposób pośredni, przez ratyfikację innych wiążących umów międzynarodowych.
Oznacza to, że obywatel lub wspólnota, która identyfikuje się jako duchowa, tradycyjna lub związana z naturą (np. Kościół Naturalny), ma prawo powoływać się na UNDRIP, gdy broni:
– prawa do własnej duchowości i ziemi,
– prawa do samostanowienia,
– prawa do zachowania tradycji i kultury,
– prawa do bycia wolnym od przymusu asymilacji i dyskryminacji.
Organy państwa – zgodnie z art. 9 i 91 Konstytucji RP – mają obowiązek uwzględniać normy ONZ, nawet jeśli nie są formalnie ratyfikowane, gdy stanowią część uznanych standardów prawa międzynarodowego.